АНАХИТА
23.02.2019 23:54

Мениң кеўлимде жүрген нәрселердиң оған кереги жоқ еди.

Өзине ылайық ақылы-ойы бар қыз. Басқа не дәркар бул нашарға.

Мен интеллектуал нашарларды билемен.

Солардың биреўин усы жаққа шығардың алдында базарда көрип қалдым.

Көриспегенимизге еки жылдың шамасы болып қалып еди. Соңғы ўақытлары оның өмиринде бир болмас ислердиң болғанынан хабарым бар еди.

Ол нерв тамырларының ушында жасап атырғанға усайтуғын еди – бәрҳа шаншылып турған бир нашар.

Ондағы тәкаббырлық сол дәрежеде еди, ол өзин ет пенен сүйектен жаралған қарақалпақтың бир қызы сыпатында емес, ал қандай да бир Анахита тәқлетли символ сыпатында қарар еди.

Айтыў керек, Анахита жигирма жасында шырайлы еди, бирақ ол тек өзиники дурыс болып ҳәўлирип сөйлеген ўақытлары, бул сулыўлықтың муздай ызғары сезилер еди.

Мен Жәмийланың ҳәзирги қалай да садалығын ҳәм тәжирийбесизлигин туйынаман, ал бул жасындағы Анахитада бул мәнидеги алдам-қалдамлық жоқ еди. Ол ҳәр қандай жағдайда да албырамас, ҳәмме нәрсеге алдын ала тайын болып жасайтуғындай туйылар еди маған...

Оның тәбиятында бул илаҳийдалық даўасының қалай қәлиплескени маған жумбақ қалады. Себеби оның шығысынан, қандай орталықта өскенлигинен бийхабарман. Сонлықтан тек ғана бир нәрселерди шамалаған боламан... Олардың қай дәрежеде шынлыққа жақынлығы маған қараңғы. Маған бул нарциссизм – илаҳийдалық даўасы оның психикасының қайсы бир кемтигине тасланған пердедей болып туйылады.

Бундай етип өзин адамлардан жоқары қойыўға онда тырнақтың ушындай тийкар болса бир сәри еди.

Тек көзлери ғана өзгермеген, сылынып қалған бийшара нашар серпилип турған жүриси менен тусымнан өтип кетти.

Бул оның тәғдийринде жазылған ислер еди, оған мен я басқа биреў жәрдем бере алмас еди. Оның мен билетуғын өзине ҳәм өзгелерге мүнәсибети менен оның тәғдийри басқаша болыўы мүмкин емес еди.

Мен бундай ҳәдийселерде адам менен оның тәғдириниң арасында турмаў тәрепин тутаман, ҳәр кимди өзиниң жазмышына тапсырмақ лазым, оннан бийҳүжим адамның басынан бир тал шашы ҳәм түспейтуғын Тәңириниң еркине бендеси қарсы тура алмайды.

Кеше адамларға жоқарыдан төмен қарайтуғын нашардың бүгин ҳеш кимниң көзине түскиси келмей, өзин тасаға алып жүриўи – бул натәбийий ҳалат еди. Бирақ, ойланып қарасам, оның усы ўақытқа дейинги мен билетуғын өмириниң өзи – натәбийийликтен ибараттай...

Жасынан менмен ҳәм тәкаббыр болып өскен, бәрҳа журтқа көз боламан деп исенип кеткен ол, ҳәзир ғәрип жолында мениң ямаса басқа оның үстинен күлетуғындай болып көринетуғын танысларының көзине түсиўди қәлемес еди. Ол бул өзиниң шеннен шығып кеткен өзимшиллиги алып келген жеңилисти қабыллаўға таяр емес еди. Оны өзиниң бул ҳалатын да ҳәзир түсинип атыр деп айта алмайман. Егер ол бундай нәрселердиң үстинде ойланыўға салаяты болғанында, өзин булай тутпас еди.

Оның менен бул ғайбана ушырасыўымыздың алдында ғана, бир күн бурын, мен газетадан оның гүрриңин оқыған едим. Ол гүрриңди оқыўға кеткен он минутым мениң ушын азап болды, оқымаўым керек еди... Оның басынан өтип атырған ўақыялардан хабарым болғанлығы себепли, бул нашар бул күнде не қыялларда екен, деген қызығыўшылық пенен гүрриңди көз жуўыртып оқып шықтым. Оқыў барысында газета қағазының бетиндеги ҳәриплерден нервлериме зәҳәр өтип атырғандай бир ҳалатқа түстим, денем түршигип, өзимди бийжағдай сезе басладым. Бул оның жазған текстинен көпирип турған психикалық илиги еди.

Буннан жигирма жыл шамасы бурын, оның дәслепки гүрриңлери менен танысқанымда, мени оның жасындағы нашардан күтип болмайтуғын тил байлығы ҳәм жазыўшылық қәнигелиги таң қалдырды – бул гүрриңлерде аўылдың сөзиўар ҳаялларының сөйлеў манерасы, әҳәңи ҳәм диалоглары сондай бир шеберлик пенен берилген еди. Сонда мени қайыл қалдырған оның қәлеминдеги , бул экспрессивлик бир ылаңның нышаны екен.

Бир сезгеним, жасы отызлардан өткеннен соң Анахитаның гүрриңлериниң негатив психоэнергетикасы күшейди: себеби бул жасында ол еркек көриўи, өкшеси қанап бала туўыўы керек еди – булардың ҳеш қайсысы оның өмиринде жүз бермеди. Ҳәзир оның жасы қырқтан өтип баратыр – енди оның руўхы-тәбияты уўлы бояўларға тойынып атырғандай туйылды маған.

Мениң адамларға мүнәсибетлеримде адамгершилик жүзесинен қәте, бирақ бас тарта алмайтуғын принциплерим бар... солардың бири – мен бахытсыз адамлардың қасында болғым келмейди... Бундағы мениң теориям, олардың бахытсызлығы – қуда иси, мен қуда тәғдирин келистирмей қойған адамды жарылқай алмайман... Мақулы, мен олардың өмириниң негатив импулсларынан өзимниң тәбиятымды сақлап жасаўым керек.

Және бир байқағаным, арадан өткен жигирма жыл ишинде оның оның дүнйақарасы да, сүўретлеў обйекти де өзгермеди, сол стил, сол темалар, сол сөйлемлер, сол гәп қурылысы... Бирақ жигирма жасар нашардың қәлеминде пәкизе болған нәрселер енди бурынғы жаңалығын жойтқан еди.

Оның стилиндеги эффектлерге ҳәўеслик (оның қаҳарманларының көпшилиги я жилли, я жәлеп, я жанына қаст етеди) ҳәм персонажларына қандай да бир биймеҳирлик қатнасы маған унамас еди. Ол қағаз жүзинде жаратқан персонажларын тири адам сыпатында қабыллаўға өтип кететуғындай ҳәм оларды нәпрет пенен жер менен жексен етип қыйратып баслайды, яғный ол реаллық пенен қыялындағы дүнйаның шегараларын айыра алмай қалады, олар шығармасының қаҳарманлары емес, ал реал өмирдеги душпанлары сыпатында тулғаланып кетеди, бул соңғы шығармаларындағы ғәзеби-нәпретинен буўлығып атырған Анахита жүдә ҳәм ғәлетий еди...

Ҳақыйқатында оның жаратып атырған персонажлары, егер реализм теориясы жүзесинен жантассақ, өмирде ушыраспайтуғын, ет пенен сүйектен жаралған болыўы мүмкин емес, оның насағлам қыялында туўылған персонажлар, бәлки, ол адамларды усы сүўретлерде көргиси келетуғын тымсаллар еди.

Қой, бул қыз ондай интеллектуал болмай-ақ қойсын.

– Мен қандай қызбан – сизиң баҳаңыз?

– Сулыўсаң. Ақыллысаң. Бирақ, жалқаўсаң. Хожалыққа уқыпсызсаң.

– Қәтелесесиз. Мен үйди таза услайман. Көп аўқатларды писирип билмейтуғыным рас. Бирақ торт, кекс, печенйе писирип билемен.

Өкпелесип қалған досларымды жарастырып билемен.

Онша жаман қыз емеспен.

– Мен кешегиде сизге қатық әкелдим, деп бақырып турсам, ана бир сизиң жумыстан келген қатынлар үшеўи бирден пахта тергенин қойып, маған қарап турыпты. Екеўимиз бирге жүргенде сен оларды көрмей өтип кетесең, ал, олар маған бир түрли болып олыйып қарайды. Бизлердиң бирге жүргенимиз олардың қайерине батады... Қызық қатынлар екен...

Оның айтып атырғанлары бизиң мәкемеден келген өмир жолы патас ҳаяллар еди.

Мен оған базы бир ойымда жүрген нәрселерди айтар едим.

Адам өзин басқарып билиўи керек. Өзиңди жылаўлап жасаўды үйренсең – көп қәтелерден ҳәм қәўип-қәтерлерден өзиңди сақлай аласаң. Атыңа-абырайыңа ылайық емес нәрселерди ислемеў керек…Ис-ҳәрекети жеркенишли адамларды көрмей жасаўға үйрен. Ким жаманлық етсе – өзине етеди...

Адам өзи ушын шешим қабыллап үйрениўи керек. Мен усы нәрсени ислеўим керек, деп бекинесең ҳәм сол нәрсени ислейсең. Бирақ, бул көп адамлардың қолынан келмейди. Адамлардың көпшилиги жетекте жүриўди қолайлы көреди. Жетектеги адамда жуўапкершилик жоқ.

Ол мениң бул ақылларымды сада көзлери менен тыңлайтуғын еди.

Мен оны барлық нәрсени алдын-ала жойбарлап, қәтесиз жасап болады деп исендириўге урынбадым.

 

Add comment


Security code
Refresh