ЭГЕМБЕРДИ ЭРМАТОВТЫ ЕСЛЕП
23.02.2019 22:48

Қырғыз халқының даңқлы шайыры Эгемберди Эрматов мениң өмиримде терең из қалдырған инсанлардың бири еди.

Бизлерди Гүлайым апа Турсынова таныстырды.

Мен Москвадағы Әдебият институтына оқыўға түскен жылы, ол жерде Гүлайым апа бесинши курста, Эгемберди аға үшинши курста оқыйтуғын еди.

Эгемберди аға менен ол оқыўды питкерер жылы Добролюбов 9/11 деги студентлер жатақханасында бир жыл бирге жасадық.

Эгемберди аға дипломын алғаннан соң, өзи ислеп келген вневедомственная охранадағы қараўыллық жумысын маған берип кетти – жетпис еки манат айлығы бар еди.

Эгемберди аға әдебияттың ишинде жасайтуғын адам еди.

Ол Блоктың ҳәм Есенинниң поэзиясын дерлик ядтан билер еди. Есенинниң «Қара адам» поэмасын жанығып оқыр еди. Габриэль Гарсиа Маркестиң «Жүз жыллық жалғызлық» романының пүтин бапларын ядтан айтар еди.

Бәрҳа зайыбын, балаларын сағынып жасады. Эгемберди ағаның Айгүл жеңгейге арналған муҳаббат ҳәм садықлық ҳаққындағы әжайып қосықлары сол ўақлары жазылды.

Эгемберди аға менен Москвадан соң 1990-жылы Өзбекстанда Қырғызстан мәденияты күнлеринде, Қырғыз академиялық драма театры оның авторлығындағы «Жаңыл мырза» спектаклин алып келгенинде, Нөкисте ушырастық. Жас тамашагөйлер театрында ислейтуғын Гүлайым апа «Эгемберди келди, сени излеп атыр» деп айтып кетти. Мен онда Жазыўшылар аўқамында ислер едим. Эгемберди аға «маған Әмиўдәрйаны көрсет» деди. Мен оны дәрйаның бойына алып бардым. Дәрйаның ултанында ҳәр жерде кесилип қалған көлмек суў, басқа жерлери шаңғытып атыр еди. Ол мени «Қуданың қүдирети күшли, еле Әмиўдәрйа толып ағады» деп жубатты.

Эгемберди ағаға Бишкекке барыўға ўәде еттим – бара алмадым.

Бирақ 1998-жылы сол ўақыттағы «Мээрим» («Мийрим») фондының баслығы, биринши леди Майрам Акаеваның мирәти менен Арал балаларының бир топары Қырғызстанда болғанда, мениң улым Инамжан да солардың қатарында қырғыз топырағында болып, Ыссықкөлде шомылып, бир әлем тәсирлер менен қайтты. Нөкиске келип дослары менен телевидениеден шығып сөйледи – анасы сол кассетаны телевидениеден сорап алмағанына елеге шекем өкинеди.

Соңынан Эгемберди ағаның өмириниң соңғы жыллары Фейсбукта табыстық. Сонда ол маған «Қарақалпақ әрманы» атлы қосығын жиберди.

Қырғыз халқы устазымыз Ибрайым аға Юсуповтың сүйген халқы, дүнйаға Шыңғыс Айтматовтай уллы сөз шеберин берген уллы халқ.

Эгемберди аға Эрматов усы чоң қырғыз халқының чоң перзенти.

Топырағың торқа болсын, әзийз ағам!

 

Эгемберди Эрматов Коомдук Фонду‎ для Сагынбай Ибрагимов

 

КАРАКАЛПАК АРМАНЫ

Акын жана жазуучу Сагынбай Ибрагимовго

Уудай мага таасир берди шарабың,

кечир досум, соолуп жатса Аралың,

кантип көңүл көтөрүлөт, жүрөккө

кантип барат конок күткөн тамагың?

Бүтүндөй бир элди эзип кордогон,

мурда мындай кыянаттык болбогон.

Эл-жериңди шор каптаптыр, катыгүн,

суу ордуна туз агылат чоргодон.

Чынын айтсам келип турат ыйлагым,

тагдырыңды эгер билсе Бердагың

булбул болбой тилин кесип таштамак,

же күйүткө чылап салмак ырларын.

Ырдаймын деп келип тилим байланды,

аза менен өткөрдүм бүт майрамды.

Айтчы досум, кантип жашайт балдарың,

Арал менен башыңдан бак тайганбы?

Өлүм учуп жүрөт аба, сууңда,

кумда, чаңда, туздуу аппак куюнда.

Кылымдарга болк этпеген түптүү журт

арзыбастан калды беле тыйынгаЎ

Эркиң кайда, ыргыт ары шарапты,

шаңшый албас канат дагы канатпы?

Элдин баарын түп көтөргүн, ал үчүн

Кудайга да бербейсиң сен суракты.

Соолуп жатса, өлүп жатса Аралың

таш боор, мерез бул кылымдын караанын

көргүм келбейт... Кусуру урсун, куну урсун

бойдон түшкөн миң-миңдеген баланын...

 

Э. Эрматов туўралы қысқа мағлыўмат

 

Эгемберди Эрматов (1951–2017) – белгили қырғыз шайыры, эссеисти, драматургы ҳәм аўдармашысы.

1979-жылы Москвадағы М. Горкий атындағы Әдебият институтын поэзия семинары бойынша питкерди. Газета-журналларда әдебий хызметте, Баткен университетинде оқытыўшы болып иследи.

Өмириниң соңғы жыллары Қырғыз Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң депутаты, Мәмлекетлик тил бойынша миллий комиссияның төрағасы болды.

Қырғыз тилинде көп санлы поэтикалық жыйнақлары ҳәм сайланды шығармаларының жети томлығы жарық көрди.

«Муҳаммед пайғамбар» атлы поэмасы түрк, рус, өзбек тиллеринде жәрияланды.

Бир қанша пиесалары театр сахналарында қойылды.

Низамийдиң «Жети сулыў» дәстанын ҳәм Хожа Аҳмед Яссаўийдиң ҳикметлерин қырғыз тилине аўдарды.

«Ардақлы инсан» ҳүрметли атағына ийе еди.

 

Add comment


Security code
Refresh