Теңелбай СӘРСЕНБАЕВ
24.02.2019 19:40

Шайыр

(1940–2005)

 

ЖҮР, МАЛДЫҢ АЛДЫНА ШЫҒАЙЫҚ, ШАЙДА!

 

(Балалықты еслеў)

 

1.

– Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда,

Ойнақы көрк берип салаға-сайға,

Бир жуп жәйран киби дүз қойнын жайлап,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Апа, үкемди алып қал, соқпақлар бурыў,

Жантақта жүре алмай жылайды қуры,

Небир дуўбақлар бар асаў оғыры,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Қанша ҳөккилери қалыңды пайлап,

Киятқанды көзи масала жайнап,

Биреўдиң дақылын кетпесин жайпап,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Шопан бийшара да салып «гәл-ҳәй»ин,

Бәлким, жолымызға қарар ҳәрдайым,

Апамлар шай ишсин, десең, арқайын,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Ақбастың ақ, сары, қызыл гүллери,

Жазғы жәзийраның тоқсан түрлери,

Бизлерге қосылып қайта гүллесин,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Дүзде қарамық көп, сулыў дым, қара,

Сениң көзиң киби түри шымқара,

Аўылға таялып қалғанды пада,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Торғайлар шыр-пыры шықса сағынып,

Гөжеклер алдымнан қашса ағылып,

Бизлер оннан сайын оттай қағынып,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Дүздиң бәрин бийлеп, бәрин үйирип,

Күн де баталмай тур бизлерди қыйып,

Және бир қарайық оған сүйинип,

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда.

 

Күнниң қызылына лалаптай жанған,

Қызғыш көркиң менен жуўырдың тамнан, –

Сени жасаған ба ямаса соннан? –

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда...

 

2.

Деп, биз үсти менен Ақбаслыойдың,

Хабаршысы киби бир бесик тойдың,

Ушып киятырып даўыслап қойдым:

– Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда!

 

Қанам қарса айрылып, ләйлектей қаңғып,

Күндеги песинниң болыўын аңлып,

Жүргеним бос кетти есип бир шаңғыт:

– Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда! –

 

Деп меннен ересек, бала емес, биреў

Сениң аўылыңа болғанда күйеў –

Биринши өксиўим, ең соңғы тилек:

– Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда!

 

3.

Оҳо, оннан бери өтти қанша ўақ,

Көп бултты узатты жалғыз күн-шуўақ,

Бир елес ядымнан шықпайды, бирақ:

– Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда!

 

О Байымбет аўыл, жазық далалық,

Жиберсе қайтадан бизди бала қылып:

– Шайда, сен қайдасаң, қайда балалық? –

Жүр, малдың алдына шығайық, Шайда!

 

СЕНИҢ ЖАҢА ТҮСКЕН КҮНЛЕРИҢ ЕДИ

 

Сениң жаңа түскен күнлериң еди –

Таңның асығып атып жүргени,

Күнниң де кешигип батып жүргени –

Сениң жаңа түскен күнлериң еди.

 

Дүнйада барлығын билдирип бахыт,

«Бахытлы жигит», деп белги-гүл тағып,

Үйге интизарлық қамалған ўақыт –

Сениң жаңа түскен күнлериң еди.

 

Елим елп-елп етип қанатын жайып,

Қутлы қонағына көкиреги байып,

Менде саған деген ықлас улғайып,

Сениң жаңа түскен күнлериң еди.

 

Көлбеп қуўаныштан атам ҳәм анам,

Үй толы қонақ та шайға қулаған,

Журт сынаған сайын маған унаған –

Сениң жаңа түскен күнлериң еди.

 

«Дебдиў» топламы, «Қарақалпақстан», 1977

 

* * *

Сениң жете алмаған жигитиң киби,

Мен ҳәм жете алмай-ақ қойдым бир қызға...

Пушайманнан турған пәлектиң жиби

Оны таңғанлығын қайсы жулдызға –

Билмеймен, Бийбайым, билмеймен жаным,

Сен бүгин дәртиңди ақтарған себеп,

Ҳо бир өтмиштеги қара уўайым,

Болып тур маған да шубалған келеп.

Бәлким, балалықтың бас салыў пайты –

Биринши көргенин қушқанды-ай, деп,

Ҳәзир сиз бенен биз болмышты айтып,

Отырған болмайық қуры «пай-пай» деп.

Отырған болмайық, билмей бастағы

Ҳәзирги ышқының ышқы екенин –

Биринши атанған анаў баяғы

Күйиктиң от емес, ушқын екенин.

 

ОЙЛАР

 

* * *

Тоба! Бир жалатай алдады ҳақты:

– Өгиз туўып атыр!– деди, ол шапты.

Бийшара усы ўақ жуўырып-жортып

Баратырғандай еди излеп инсапты.

 

* * *

– Жол дүзиў болмай ма адам қолындай? –

Деп бала атаға таслады саўал.

– Адамның жолы да – суўдың жолындай, –

Деди, – дегиш сайын өзгерип барар.

 

* * *

Инсаплы азға да қәнәәт етти,

Көмсе көп нәрсесин азсынып кетти.

Буннан былай дүнйа бөлистиргенде –

Билмедим, жылаўын беремиз кимге?!.

 

* * *

Сени қол ушына көтерди бирўақ –

Халқ деген жарықлық баладай шуўлап.

Сени қол ушынан таслады бирўақ –

Халқ деген жарықлық жүреги суўлап.

 

* * *

Шуқлаўсыз жерди көр,

Шуқлаўлы елди көр –

Қазбайын мен кисини,

Жер қазайын – белди бер.

 

«Қубылыў» топламы, «Қарақалпақстан», 1980

 

Add comment


Security code
Refresh